بيان مىكرد و مسلمانان نيز بر اساس ظرفيتهاى خويش از آن بهره مىگرفتند . « 1 » در اين دوران ، قرآن كريم به طور كامل به مردم ابلاغ و دستور گردآورى و تدوين آن انجام شد و رسول خدا صلى الله عليه و آله سنّت خويش را نيز به مردم تعليم داد ؛ اين سنّت به طور كامل توسّط على عليه السلام به امامان اهل بيت عليهم السلام منتقل گرديد . همهء مذاهب اسلامى ، نخستين دورهء فقهى خويش را به دورهء آن حضرت مىرسانند . از اين رو ، ما دوره‌هاى مختلف فقهى را ، پس از دورهء آن حضرت و شروع فرقه‌ها و مذاهب مختلف اسلامى پى مىگيريم و نخست از دوره‌هاى فقه اماميّه آغاز مىكنيم . دوره‌هاى فقهى فقهاى اهل بيت عليهم السلام ويژگىهاى فقه اهل بيت عليهم السلام : فقه شيعه كه همان فقه اهل بيت عليهم السلام است ، از دامان رسالت برخاست و به دست اهل بيت رسول خدا صلى الله عليه و آله رشد و نموّ يافت . مذهب فقهى فقهاى اهل بيت عليهم السلام ، در طول تاريخ پرفرازونشيب خود ، با تحوّلات گوناگونى روبه‌رو بوده است ؛ به ويژه در عصر امامان اهل بيت عليهم السلام گاه با توجّه به سخت‌گيريهاى حاكمان ، دچار كندى مىشد و گاه در فرصتهاى به دست آمده و فراهم شدن شرايط زمانى - به سبب درگيرى حاكمان و زمامداران و فترت انتقال قدرت و تغيير حكومتها - شتاب فزاينده‌اى مىگرفت . در دوره‌هاى بعد از امامان اهل بيت عليهم السلام نيز ، فقه شيعه با حوادث گوناگونى مواجه بوده است كه گاه سبب ركود علم فقه و گاه موجب شتاب و جهش و نوآورى آن مىگرديد . در مجموع ، فقه شيعه تا عصر حاضر - به سبب انفتاح باب اجتهاد - حركت صعودى و رشد آن بسيار چشمگير بوده است . پيش از بررسى دوره‌هاى فقهى شيعه اماميّه ، بيان چند ويژگى عمده از فقه اهل بيت عليهم السلام ضرورى است : 1 . عمل به فقه اهل بيت عليهم السلام مجزى است به يقين عمل به فقه اهل بيت عليهم السلام مجزى و سبب نجات مكلّفان خواهد بود كه روشن‌ترين دليل آن ، حديث متواتر و معروف ثقلين است . « 2 » محتواى اين

--> ( 1 ) . اصحاب نيز با توجّه به ظرفيتها و استعداد فراگيرى ، بهره‌مندى آنان از محضر رسول خدا صلى الله عليه و آله مختلف بود . مسروق ( از تابعين ) مىگويد : من با اصحاب رسول خدا صلى الله عليه و آله همنشين شدم و آنان را همچون آبگيرهاى گوناگون يافتم كه برخى ، به قدرى آب در آن اندك است كه فقط مىتواند يك يا دو نفر را سيراب كند و برخى مىتواند ده نفر و برخى صد نفر را سيراب كند . ولى بعضى از صحابه همچون آبگيرهاى بزرگ هستند كه اگر همهء مردم به نزدشان آيند ، سيراب مىشوند . ( طبقات الكبرى ، ابن سعد ، ج 2 ، ص 343 ) ( 2 ) . اين حديث با تعبيرات مختلف در كتب شيعه و سنّى آمده است ؛ از كتب شيعه ر . ك : كافى ، ج 1 ، ص 294 ؛ وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 19 ؛ بصائر الدّرجات ، ص 433 ؛ ارشاد مفيد ، ج 1 ، ص 233 ؛ امالى طوسى ، ص 162 ؛ احتجاج طبرسى ، ج 1 ، ص 146 و بحار الأنوار ، ج 23 ، ص 147 - 106 . از منابع اهل سنّت نيز مىتوان به اين كتابها اشاره كرد : صحيح مسلم ، ج 4 ، ص 1873 ؛ سنن ترمذى ، ج 5 ، ص 328 ؛ مسند احمد ، ج 3 ، ص 59 ؛ سنن بيهقى ، ج 10 ، ص 114 ؛ مستدرك الصحيحين ، ج 3 ، ص 110 و كنز العمّال ، ج 14 ، ص 435 . براى اطلاع بيشتر ر . ك : پيام قرآن ، ج 9 ، ص 71 - 62 .